بخش راستیآزمایی دویچهوله در بررسی شماری از حسابهای منتسب به ارتش ایران در شبکههای اجتماعی، نشانههایی از الگوهای مشابه “مزارع محتوا” را شناسایی کرده است. اما آیا این حسابها واقعا به نیروهای نظامی ایران تعلق دارند؟همزمان با افزایش نگرانیها درباره گسترش تنشهای منطقهای پس از حملات اسرائیل و آمریکا به جمهوری اسلامی ایران، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، روز ۹ نوامبر (۱۸ آبان) در یک نشست خبری در کاخ سفید مدعی شد، “جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران عملا به پایان رسیده است”. او همچنین گفت: «ما فقط در حال حفظ وضعیت موجود هستیم.»
در مقاطعی که توجه افکار عمومی به موضوعی جلب میشود، مانند درگیریهای مرتبط با ایران، بستر مناسبی برای فعالیت “مزارع محتوا” فراهم میشود. پس از اظهارات ترامپ هم بار دیگر انتشار مطالب درباره جنگ ایران در فضای مجازی افزایش یافت و حسابهای کاربری که مدعی ارتباط با ارتش ایران هستند، میلیونها بازدید جذب کردند.
بخش راستیآزمایی دویچهوله شماری از این حسابهای کاربری را بررسی کرده و در فعالیت آنها نشانههای تکرارشوندهای از رفتار مزارع محتوا به دست آورده است.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
کارشناسانی که حسابهای ارائه شده توسط دویچهوله را مورد ارزیابی قرار دادند، آنها را بخشی از یک اکوسیستم گستردهتر از گردآورندگان محتوای حامی جمهوری اسلامی توصیف میکنند که در چندین پلتفرم شبکههای اجتماعی به یکدیگر متصل هستند.
مزارع محتوا (Content farms) به وبسایتها و حسابهای کاربری در شبکههای اجتماعی گفته میشود که در مدتزمانی کوتاه، حجم زیادی محتوای کمهزینه تولید میکنند. این شبکهها ممکن است با انگیزههای اقتصادی هدایت شوند یا ابزاری برای پیشبرد کارزارهای اثرگذاری سیاسی باشند.
مزارع محتوا چگونه عمل میکنند؟
سازمان “نیوز گارد” که به طور تخصصی در حوزه راستیآزمایی اخبار و اطلاعات فعالیت دارد، ۱۶۵ ادعای نادرست درباره جنگ ایران شناسایی کرده است که در مجموع صدها میلیون بار دیده شدهاند و نکته قابل توجه اینکه، تنها تعداد اندکی از آنها از رسانههای دولتی ایران سرچشمه گرفتهاند.
این سازمان اعلام کرده است، “بیشتر این ادعاها در راستای پیشبرد روایتهای حامیان جمهوری اسلامی منتشر میشوند و تولیدکنندگان این محتوا بیش از پیش به تصاویر ساختهشده با هوش مصنوعی روی آوردهاند و بهطور فزایندهای گزارشهای رسانههای معتبر را نیز ساخته هوش مصنوعی و ساختگی جلوه میدهند.”
موسسه گفتوگوی راهبردی (ISD) مستقر در لندن نیز شبکههایی از حسابهای کاربری حامیان جمهوری اسلامی در پلتفرم ایکس را شناسایی کرده است که هنگام انتشار، محتوای گمراهکننده و مطالب تولیدشده با هوش مصنوعی درباره جنگ، نشانههایی از هماهنگی، تبلیغ متقابل و بهکارگیری روشهایی برای افزایش تعامل کاربران از خود نشان میدهند.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
چندین حساب کاربری که بخش راستیآزمایی دویچهوله شناسایی کرده است، پرچم ایران را بهعنوان تصویر پروفایل خود انتخاب کردهاند و در نام کاربریشان از شکلهای مختلف عبارت (Iran Military) استفاده میکنند. اگرچه نمیتوان در همه موارد مالکیت این حسابها را تایید کرد اما آنها ویژگیهای مشترکی دارند که معمولا با مزارع محتوا مرتبط است.
مزارع محتوا از قالبهای تکراری و کلیشهای برای انتشار مطالب استفاده میکنند، چرا که تولید این نوع محتوا، آسانتر و کمهزینهتر است. پستهای آنها هم اغلب با واژه خبر فوری (BREAKING) آغاز میشود.
حسابهای منتسب به ارتش ایران؛ شبکهای با میلیونها دنبالکننده
یکی از این حسابها با نام رسانه نظامی ایران (Iran Military Media) به یک حساب فیسبوکی متصل است که رسانههای دولتی ایران اصالت آن را تایید کردهاند. این حساب در چندین پلتفرم شبکههای اجتماعی، مخاطبان قابل توجهی جذب کرده و بیش از ۲۹۰ هزار دنبالکننده در ایکس، ۵۹۷ هزار دنبالکننده در فیسبوک و ۱۷ هزار و ۲۰۰ دنبالکننده در اینستاگرام دارد.
این حساب روزانه چندین بار پست منتشر میکند. اغلب ویدیوهای تولیدشده یا بهبودیافته با هوش مصنوعی را به اشتراک میگذارد و به طور مکرر از قالب “خبر فوری” (BREAKING) استفاده میکند.
این حساب از اواخر سال ۲۰۲۵ تاکنون بیش از ۱۶۰۰ پست در پلتفرم ایکس منتشر کرده که بیش از ۱۵۰ میلیون بازدید و ۳.۶ میلیون لایک به دست آورده است.
مصطفی ایاد، کارشناس عملیات نفوذ آنلاین در موسسه گفتوگوی راهبردی در این باره به دویچه وله گفته است: «حسابهای مورد بحث، بخش محوری این شبکه را تشکیل میدهند زیرا محتوای حامیان جمهوری اسلامی و مطالب رسانههای دولتی و غیردولتی همسو را با هزینهای نسبتا اندک توزیع میکنند و میلیونها بازدید به دست میآورند.»
ایاد همچنین ۱۰ حساب کاربری مشابه با عنوان (Iran Military) را بررسی کرده که مجموع مخاطبان و میزان بازدید آنها حتی بیشتر هم بود. این حسابها در مجموع ۱۲ هزار و ۵۸۸ پست منتشر کرده بودند که ۳۵۳ میلیون بازدید و ۶.۶ میلیون لایک به دست آورده بودند.
این کارشناس عملیات نفوذ آنلاین، این راهبرد را بخشی از پروژهای میداند که علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی از آن با عنوان “جنگ نرم” یاد میکرد.
بنا به گفته ایاد، دامنه دسترسی این حسابها زمانی افزایش مییابد که در کنار حسابهای دیگر فعالیت کنند و با آنها پیوند داشته باشند.
دویچه وله فارسی را در واتساپ دنبال کنید
به این نکته نیز باید توجه کرد که تنها بخش اندکی از ۱۵۰ میلیون بازدید حساب (Iran Military Media) ناشی از بازنشر مطالب بوده است.
حساب دیگری با نام (Iranian Force) نیز بیش از ۲۴۸ هزار دنبالکننده جذب کرده است. این حساب معمولا روزانه حدود ۱۰ پست منتشر میکند، هرچند در برخی روزها شمار پستهای آن از ۳۰ مورد هم فراتر میرود.
همانند رسانه نظامی ایران (Iran Military Media)، این حساب نیز به طور مکرر به درج تیتر اخبار فوری (BREAKING) و محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی متکی است.
پلتفرم ایکس موقعیت این حساب کاربری را پاکستان ثبت کرده و سابقه پروفایل نشاندهنده شش بار تغییر نام کاربری است. در میان مطالب مرتبط با ایران، این حساب ناگهان در یکی از پستهایش به دفاع از یک تیکتاکر پاکستانی میپردازد و در همان پست، با انتشار پیامی به زبان اردو، از دولت پاکستان درخواستی را مطرح میکند.
شارلین لین، تحلیلگر سازمان “نیوز گارد” در این باره به دویچهوله گفت: «سازمان نیوز گارد، حساب کاربری مذکور را به دلیل انتشار روایتهای دروغین متعدد علامتگذاری کرده است. همچنین به این موضوع هم باید اشاره کنم که این حساب به یک حساب کاربری دیگر متصل است که همان روایتهای دروغین را به صورت هماهنگ منتشر میکند.»
حساب کاربری سومی با نام (Iran Army) نیز روزانه چند پست منتشر میکند که از جمله آنها ویدیوهای تولیدشده با هوش مصنوعی است. پستهای این حساب هم به صورت مرتب بازدیدهای بسیار بالا دارند.
این حساب نیز مانند (Iranian Force) ویدیوهایی از نشستها و گزارشهای رسمی نیروهای مسلح ایران منتشر میکند و در عین حال، برای افزایش تعامل کاربران از قالب خبر فوری (BREAKING) استفاده میکند.
یکی از پستهای این حساب با این ادعا که “جنگ رسما آغاز شده است”، بیش از ۴۱ میلیون بازدید داشته است.
دویچه وله فارسی را در تلگرام دنبال کنید
اگرچه این حسابها از نظر میزان دسترسی به مخاطبان و محتوا با یکدیگر تفاوت دارند اما ویژگیهای مشترک بسیاری دارند. مثلا اینکه بهطور مکرر تصاویری را که با هزینه اندک تولید شدهاند، منتشر و بازنشر میکنند و گاهی نیز این کار بهصورت هماهنگ میان چند حساب انجام میشود.
چندین حساب کاربری در این شبکه گسترده با محدودیتهایی هم البته روبهرو شدهاند. از ماه مارس تاکنون، شماری از حسابهای شناختهشده با عنوان (Iran Military) در پلتفرم ایکس تعلیق شدهاند.
حسابهای متعدد و روایت مشترک برای بازتاب تصویری یکدست
رسانههای دولتی ایران اوایل سال جاری میلادی با انتشار بیانیهای، ارتباط خود را با شماری از این حسابهای کاربری با عنوان (Iran Military) که در شبکههای اجتماعی فعالیت میکنند، رد و اعلام کردند، تنها یکی از این حسابها معتبر است.
با این حال ممکن است، تشخیص حساب اصلی از سایر حسابها برای کاربران شبکههای اجتماعی چندان آسان نباشد چرا که حساب تاییدشده نیز از همان عنوان (Iran Military) و تصویری مشابه برای پروفایل خود استفاده میکند و در عین حال، محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی و مطالب مکرر با برچسب خبر فوری (BREAKING) نیز منتشر میکند.
با وجود تفاوت در اعتبار و وابستگی این حسابها، اما آنها بهطور مداوم روایت هواداران جمهوری اسلامی را ارائه میکنند. روایتی که در آن، جمهوری اسلامی از نظر نظامی، توانمند، قادر به تلافی در برابر دشمنان و برخوردار از حمایت بینالمللی است و بهندرت اطلاعاتی را برجسته میکنند که با این روایت در تضاد باشد.
ایاد از موسسه گفتوگوی راهبردی معتقد است: «اکوسیستم آنلاین هواداران جمهوری اسلامی گسترده و چندلایه است و تقریبا همه پلتفرمهای محبوب شبکههای اجتماعی و سرویسهای پیامرسان را در بر میگیرد. این اکوسیستم یکی از عناصر مهم توانایی حکومت جمهوری اسلامی برای مقابله با چالشهای داخلی و خارجی و همچنین جلب همدلی و ایجاد ارتباط با دیگر جوامع آنلاین به شمار میرود.»
