بر اساس گزارش تازهای از شبکه سیانان، زنان در ایران همچنان حجاب اجباری را به چالش میکشند. تندروها خواهان تشدید برخوردها هستند. حکومت اما به دلیل پیامدهای جنگ و بحران اقتصادی، فعلاً با احتیاط گام برمیدارد.گزارش تازه سیانان از ایران، تصویری دوگانه از مناقشه بر سر حجاب اجباری ترسیم میکند. طبق این گزارش که امروز یکشنبه ۲۳ اوت (اول شهریور) منتشر شده، از یک سو شمار زیادی از زنان، بهویژه در شهرهای بزرگ، آشکارا حجاب اجباری را نادیده میگیرند و از سوی دیگر، جریانهای تندرو فشار برای بازگرداندن برخوردهای سختگیرانه را افزایش دادهاند. حکومت نیز، به نظر میرسد دستکم تاکنون، از رویارویی گسترده و مستقیم در خیابان پرهیز کرده است.
این وضعیت در جریان جنگ امسال با آمریکا و اسرائیل نمود بیشتری یافت. زنان بدون روسری حتی در تجمعهای حامی حکومت و رسانههای دولتی دیده شدند؛ نشانهای از اینکه، از نظر سیانان، دستگاه حکومتی و نیروهای امنیتی در اوج جنگ، اولویتهای فوریتری داشتند. اما با فروکش کردن نسبی فشار جنگ، روحانیان و سیاستمداران تندرو بار دیگر خواستار مقابله با آنچه “برهنگی” و “بیعفتی” میخوانند شدهاند.
با این همه، به گزارش سیانان، میراث جنبش “زن، زندگی، آزادی” همچنان در خیابانهای ایران مشهود است. این جنبش پس از مرگ ژینا مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد در شهریور ۱۴۰۱ آغاز و بهشدت سرکوب شد، اما نافرمانی زنان در برابر حجاب اجباری را از میان نبرد.
دویچه وله فارسی را در واتساپ دنبال کنید
عفو بینالملل نیز در گزارشهای خود از تداوم مقاومت گسترده زنان و دختران سخن گفته و تأکید کرده است که با وجود توقف اجرای قانون جدید “عفاف و حجاب”، حکومت همچنان با استفاده از قوانین موجود، نظارت الکترونیکی، جریمه و تعطیلی کسبوکارها در جهت اعمال حجاب اجباری تلاش میکند.
برخورد با کافهها و کسبوکارها
به نظر میرسد بخشی از فشار تازه، به جای برخورد فراگیر خیابانی، متوجه کسبوکارها شده است. بررسی سیانان از رسانههای ایران در پایان ماه گذشته موارد تعطیلی کافهها و دیگر واحدهای صنفی به دلیل رعایت نکردن مقررات پوشش را در دستکم شش شهر نشان میدهد.
سیانان با استناد به خبرگزاری هرانا در ۱۹ ژوئیه از تعطیلی دستکم هفت کافه و رستوران در تهران به دلیل اجرا نکردن حجاب اجباری گزارش داده و دادستانی تهران نیز از برخورد با آنچه “بیعفتی” در کافهها و رستورانها و عرضه پوشاک “نامتعارف” میخواند، خبر داده است. خبرگزاری مهر نیز گزارش داده که در خراسان جنوبی ۱۰ کافه به اتهام نقض “هنجارهای اجتماعی و مقررات حجاب اجباری” تعطیل شدهاند.
فشارها تنها به واحدهای صنفی محدود نیست. سیانان به پرونده پرستو احمدی، خواننده ایرانی، اشاره میکند که همراه با هشت عضو گروه موسیقی و تیم تولیدش در قم به ۷۴ ضربه شلاق و دو سال ممنوعیت خروج از کشور محکوم شده است؛ پروندهای که به اجرای اینترنتی سال ۲۰۲۴ او بدون حجاب و با شانههای برهنه مربوط میشود.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
در همین حال، به گزارش سیانان، چهرههای تندرو خواستار برخورد شدیدتر هستند. حسین شریعتمداری، مدیرمسئول روزنامه حکومتی کیهان، اجرای مقررات حجاب را هم تکلیف قانونی و هم وظیفه شرعی مسئولان دانسته است.
در تجمعی در اصفهان نیز شعاری منتسب به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائيل، روی پلاکاردی دیده شده که زنان بیحجاب را “سربازان ارزانقیمت” این کشور معرفی کرده است. سیانان تأکید میکند مدرکی وجود ندارد که نتانیاهو چنین سخنی گفته باشد. این نمونه، با این حال، نشان میدهد چگونه بخشی از جریان تندرو میکوشد سرپیچی از حجاب را نه فقط مسئلهای دینی و فرهنگی، بلکه در قالب وفاداری سیاسی و امنیت ملی بازتعریف کند.
تداوم حضور نافرمانی در خیابان
در سوی دیگر این کشمکش، تصاویر شبکههای اجتماعی از تغییر محسوس سیمای خیابانهای ایران حکایت دارند؛ زنان جوان بدون روسری، زنانی سوار بر موتورسیکلت و اسکوتر و حتی حرکت گروهی موتورسواران زن در تهران، شیراز و اصفهان. سیانان از ویدئویی یاد میکند که حدود ۲۰ زن موتورسوار را در اصفهان نشان میدهد.
مسعود پزشکیان نیز نسبت به کارآمدی تحمیل حجاب اجباری ابراز تردید کرده و گفته است تغییر رفتار مسئلهای فرهنگی و مربوط به باور است و نمیتوان با زور در مردم باور ایجاد کرد. این موضع در شرایطی بیان میشود که قانون سختگیرانهتر “عفاف و حجاب”، مصوب پاییز ۱۴۰۳، پس از اعتراضهای گسترده و مداخله در سطح شورای عالی امنیت ملی متوقف ماند. در عین حال ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی حضور زنان در انظار عمومی بدون “حجاب شرعی” را جرمانگاری کرده است.
به گزارش سیانان، آنچه اکنون در ایران دیده میشود، نه پایان حجاب اجباری است و نه بازگشت کامل حکومت به الگوی سرکوب خیابانی پیشین؛ بلکه کشاکشی است میان واقعیتی اجتماعی که پس از ۱۴۰۱ بهسختی میتوان آن را به عقب بازگرداند و ساختار سیاسی و مذهبیای که از کنار گذاشتن الزام حجاب سر باز میزند.
سیانان از زنی حدوداً ۶۰ ساله در تهران نقل میکند که به باور او، حکومت دیگر بهآسانی قادر به بازگرداندن روسری بر سر دختران نیست. با وجود این، او میگوید: «البته زمان انقلاب هم همین فکر را میکردیم. هرگز تصور نمیکردیم بتوانند ما را مجبور به پوشیدن روسری کنند، اما در نهایت این کار را کردند.»
