جنگ ایران روند مهاجرت جوانان تحصیلکرده از این کشور را سرعت بخشیده است. هر چه که میگذرد بر شمار جوانانی که نسبت به امکان ساختن آینده در کشور خود تردید دارند افزوده میشود.یک پزشک ۳۵ ساله در گفتوگو با دویچه وله میگوید: «در واقع، پس از سرکوب جنبش “زن، زندگی، آزادی” در سال ۲۰۲۳ تصمیم گرفته بودم ایران را ترک کنم.»
او که مایل به افشای نامش نیست از آغاز تابستان امسال (۲۰۲۶) همراه خانوادهاش در یک آپارتمان اجارهای در ترکیه زندگی میکند. به گفته این پزشک، جنگ روند خروج او از ایران را تسریع کرده و اینک این خانواده قصد دارند از آنجا راهی آلمان شوند.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
او میگوید: «به رسمیت شناختن مدارک حرفهای من در آلمان دو سال طول کشید. پس از آن برای گرفتن وقت از سفارت آلمان در تهران درخواست دادم. اما در تابستان ۲۰۲۵ جنگ ۱۲روزه آغاز شد. سفارت بسته شد و ناگهان همه ما در بلاتکلیفی و انتظار گرفتار شدیم، بدون آنکه بدانیم چه اتفاقی قرار است رخ دهد.»
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
در آغاز سال ۲۰۲۶ جنگ دیگری درگرفت. این پزشک نه تنها از حملات هوایی هراس داشت، بلکه نگران ناآرامیهای داخلی و هرجومرج سیاسی احتمالی در ایران نیز بود.
او میگوید: «به همین دلیل، مانند بسیاری از افرادی که در جریان روند مهاجرت با آنها آشنا شده بودیم، تصمیم گرفتیم ابتدا به یک کشور همسایه برویم. برنامه ما این بود که پس از شش ماه اقامت در یک کشور ثالث، از سفارت آلمان درخواست ویزا کنیم. به همین دلیل همراه خانوادهام به ترکیه آمدم.»
دویچه وله را در واتساپ دنبال کنید
ترکیه به عنوان ایستگاهی موقت
ترکیه از معدود کشورهایی است که شهروندان ایرانی میتوانند بدون ویزا و برای مدت حداکثر ۹۰ روز وارد آن شوند. از زمان آغاز جنگ، بار دیگر هزاران ایرانی از مرز ترکیه عبور کردهاند.
بسیاری تلاش میکنند بدون ورود به روند پناهندگی، از طریق دریافت مجوزهای قانونی اقامت، حضور خود را در این کشور تثبیت کنند. برای این منظور، بسته به نوع اقامت، باید از جمله مدرک توانایی مالی کافی و قرارداد اجاره معتبر ارائه دهند.
این پزشک میگوید، وضعیت سفارت آلمان در تهران اکنون بهتر شده است. برخی از دوستان مجرد او که مانند خودش ابتدا به ترکیه رفته و هزینه زیادی برای اقامت در آنجا پرداخت کرده بودند، در این میان به ایران بازگشتهاند تا از آنجا دوباره برای دریافت ویزا اقدام کنند.
با این حال، او و همسرش تصمیم گرفتهاند برنامه اولیه خود را ادامه دهند و با وجود همه دشواریها، شش ماه اقامت در ترکیه را به پایان برسانند.
این پزشک میگوید: «نمیتوانم و نمیخواهم بدون خانوادهام به آلمان بروم. نمیدانم چه مدت طول میکشد تا خانوادهام ویزای پیوستن به خانواده را دریافت کنند. همچنین نمیدانم در این فاصله چه اتفاقی ممکن است رخ دهد. هر زمان ممکن است جنگ تازهای آغاز شود.»
تعداد ایرانیان ساکن ترکیه را تنها میتوان با استفاده از آمارهای مختلف برآورد کرد. طبق آمار رسمی ترکیه، در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۱۰۰ هزار شهروند ایرانی در این کشور زندگی میکردند.
نسلی بدون چشمانداز آینده
در میان این افراد تعداد زیادی دانشگاهی و نیروی متخصص وجود دارند که امیدوارند در اروپا یا آمریکای شمالی اقامت دائمی به دست آورند.
مهاجرت نیروهای متخصص و دانشجویان از مهمترین چالشهای جامعه ایران به شمار میرود. اکنون بهسختی میتوان خانوادهای را یافت که یکی از اعضای آن مهاجرت نکرده باشد یا دستکم به مهاجرت فکر نکند.
مطالعهای در دانشگاه گیلان در سال ۲۰۲۵ به بررسی رابطه میان امکان مشارکت اجتماعی و تمایل دانشجویان به مهاجرت پرداخته است.
نتایج این پژوهش نشان میدهد میان این دو عامل رابطه آماری معناداری وجود دارد: هرچه فرصتهای مشارکت اجتماعی کمتر باشد، تمایل دانشجویان به ترک ایران بیشتر است.
برای این جوانان، تنها شرایط اقتصادی اهمیت ندارد. بلکه نبود مشارکت سیاسی، محدودیتهای اجتماعی و احساس ناتوانی در تعیین سرنوشت و آینده خود نیز بسیاری را به ترک کشور سوق میدهد.
مهسا که حدود ۲۵ سال دارد، از یکی از دانشگاههای آلمان پذیرش گرفته است. او از حمایت خانواده خود برخوردار است، اما بار مالی این تصمیم همچنان سنگین است. پدر ۷۰ ساله او که تلاش میکند نگرانیهایش را کاهش دهد میگوید: «نگران نباش. ماشینم را میفروشم.»
علی ۲۳ ساله نیز رؤیای زندگی خارج از ایران را در سر دارد. او مدرک کارشناسی مهندسی دارد و در حال حاضر برای آزمون ورودی یک دانشگاه دولتی جهت ادامه تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد آماده میشود.
هدف بلندمدت او از هم اکنون مشخص است: میخواهد با مدرکی بهتر، ترجیحا از طریق دریافت بورسیه، کشور را ترک کند.
او میگوید: «این رؤیای من برای داشتن آیندهای بهتر است.»
