جیمی لای پیش از آنکه به ۲۰ سال زندان محکوم شود، بزرگترین روزنامه حامی دموکراسی در هنگکنگ را اداره میکرد. پسر او جایزه آزادی بیان دویچه وله در غیاب پدرش دریافت کرد.جیمی لای در ۱۲ سالگی، بهعنوان یک مسافر قاچاق و بدون پول از جنوب چین وارد هنگکنگ شد؛ او تنها بهدنبال آزادی و آیندهای بهتر بود. در آن زمان، هرگز تصور نمیکرد که زندگیاش تا این اندازه با این مستعمره سابق بریتانیا گره بخورد.
لای چند ماه پیش از بازداشتش در دسامبر ۲۰۲۰، در گفتوگویی با دویچه وله درباره هنگکنگ گفته بود: «با این کشتی غرق میشوم، چون اینجا همهچیز را به من داده است.»
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
او یکی از نخستین چهرههای سرشناس بود که پس از اعمال “قانون امنیت ملی” توسط پکن، هدف قرار گرفت؛ قانونی که پس از سرکوب اعتراضات دموکراسیخواهانه تصویب شد. پکن اعلام کرده بود این قانون، هنگکنگ را “از هرجومرج به نظم” بازمیگرداند؛ پس از آنکه اعتراضات سال ۲۰۱۹ علیه لایحه استرداد، به جنبشی گسترده علیه محدود شدن آزادیهای مدنی تبدیل شد.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
از آن زمان این مدافع دموکراسی در عرصه رسانهای نزدیک به ۲۰۰۰ روز را در سلول انفرادی زندان استنلی گذرانده است. دادگاه او چند سال ادامه داشت و سرانجام در فوریه امسال پایان یافت و این مرد ۷۸ ساله به ۲۰ سال زندان به اتهام “همدستی با نیروهای خارجی” محکوم شد. با وجود رد تمام اتهامات، تیم حقوقی او اعلام کرده که قصد تجدیدنظر ندارد.
این حکم سنگینترین مجازاتی است که تاکنون بر اساس قانون امنیت ملی صادر شده و بسیاری، محاکمه لای را نمادی از فرسایش شدید آزادی رسانهها در هنگکنگ میدانند؛ در چارچوب راهبرد گستردهتر پکن برای خاموش کردن صداهای منتقد.
تقدیر دویچه وله از جیمی لای
دویچه وله در تقدیر از تلاشهای او برای دفاع از آزادی بیان و مطبوعات، جایزه امسال “آزادی بیان” را به جیمی لای اهدا کرده است. این جایزه از سال ۲۰۱۵ به روزنامهنگاران و مدافعان حقوق بشر اعطا میشود تا توجه جهانی را به محدودیتهای رسانهای و وضعیت نگرانکننده حقوق بشر جلب کند.
سباستین لای، پسر جیمی لای، در گفتوگو با دویچه وله گفت: «کسانی که برای آزادی مبارزه میکنند، هرگز تنها نیستند.» او افزود این جایزه در زمانی اهمیت دارد که «بسیاری از رسانهها در هنگکنگ اکنون خودسانسوری میکنند.»
او همچنین گفت: «فکر میکنم اگر پدرم از این جایزه باخبر شود، خیلی خوشحال خواهد شد.»
باربارا ماسینگ، مدیرکل دویچه وله، گفت این جایزه به پاس “تعهد بیبدیل جیمی لای به ارزشهای دموکراتیک” اهدا شده است. او افزود: «لای با وجود خطرات شخصی، قاطعانه از آزادی رسانهها در هنگکنگ دفاع کرده، حتی زمانی که فضای فعالیت روزنامهنگاری مستقل بهشدت محدود شده بود.»
از مسافر قاچاق تا امپراتور رسانهای
جیمی لای در خانوادهای ثروتمند در گوانگژو به دنیا آمد، اما جنگ داخلی چین زندگیاش را ویران کرد. پدرش گریخت، مادرش به اردوگاه کار فرستاده شد و خانواده همهچیز را از دست داد.
در ۱۲ سالگی، پس از چشیدن طعم شکلاتی از هنگکنگ که برایش نماد دنیایی بهتر بود تصمیم گرفت مخفیانه با یک قایق ماهیگیری به این شهر برود.
او در هنگکنگ دهه ۱۹۶۰ از هیچ شروع کرد و با تأسیس برند پوشاک “جیوردانو” در سال ۱۹۸۱ به یک تاجر موفق تبدیل شد. اما بعدها به این نتیجه رسید که آزادی فقط رفاه اقتصادی نیست.
کشتار میدان تیانآنمن در سال ۱۹۸۹ نقطه عطف زندگی او بود. به گفته پسرش، او دریافت که اگر چین چنین سرکوبی را انجام داده، باید کسی در هنگکنگ برای دموکراسی و آزادی مبارزه کند.
صدای بلند دموکراسی
لای پس از حمایت علنی از دانشجویان معترض تیانآنمن، با تحریم تجاری در چین مواجه شد. او سپس وارد حوزه رسانه شد و “نکست مگزین” و بعد “اپل دیلی”را تأسیس کرد. این رسانهها به گزارشهای افشاگرانه، سبک تند و گاه جنجالی، و نقد سیاستهای دولت شهرت داشتند و در میان مردم بسیار محبوب شدند.
مارک کلیفورد، رئیس کمیته آزادی در هنگکنگ، این روزنامهها را “ترکیبی دیوانهوار از گزارشهای تحقیقی، اخبار بورس، رسواییهای پاپاراتزی و تمرکز مداوم بر آزادی و دموکراسی” توصیف کرد.
لای در اعتراضات خیابانی نیز حضور داشت، از جمله در جنبش “چتر” در سال ۲۰۱۴ و اعتراضات ۲۰۱۹.
پس از اجرای قانون امنیت ملی در ۲۰۲۰، او بازداشت شد و روزنامهاش در سال ۲۰۲۱ تعطیل شد. پس از آن، چندین رسانه مستقل دیگر نیز بهدلیل محدودیتهای فزاینده تعطیل شدند.
آیندهای نامعلوم
سباستین لای میگوید: «حکم ۲۰ سال زندان، حکم مرگ است.» خانواده او نگران وضعیت سلامت او هستند؛ او دیابتی است و در یک سال گذشته ۱۰ کیلوگرم وزن کم کرده است.
او پنج سال است پدرش را ندیده و فقط از طریق نامه با او در ارتباط است.
برخی تحلیلگران هشدار دادهاند که مرگ او در زندان میتواند پیامدهای سیاسی جدی برای پکن داشته باشد.
در مقابل، دادستانی اعلام کرده وضعیت او “باثبات” است و ادعاهای مربوط به وخامت حالش را رد کرده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، که پیشتر از شی جینپینگ، رئیس جمهور چین خواسته بود امکان آزادی لای را بررسی کند، ترامپ قرار است ماه آینده دوباره با رهبر چین دیدار کند.
پسر لای ابراز امیدواری کرده که ترامپ بتواند برای آزادی پدرش اقدام کند، اما گفته تصور بازگشت او به خانه هنوز دشوار است.
او گفت: «فقط نشستن دور میز غذا و غذا خوردن با خانواده… این چیزی است که بیشتر از همه منتظرش هستم.»
