پتر هگمان، گئورگ ناگل و کارل دایسروث به دلیل کشفیاتشان درباره کانال‌های یونی حساس به نور و توسعه روش” اپتوژنتی” به طور مشترک برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۶ شده‌اند.جایزه نوبل پزشکی سال ۲۰۲۶ به دو پژوهشگر آلمانی، پتر هگمان و گئورگ ناگل، و کارل دایسروت، دانشمند آمریکایی تعلق گرفت. کمیته نوبل اعلام کرد که این سه پژوهشگر به دلیل کشفیاتشان درباره کانال‌های یونی حساس به نور و توسعه روش” اپتوژنتی” برنده این جایزه شده‌اند.
اپتوژنتیک روشی است که به پژوهشگران امکان می‌دهد فعالیت سلول‌های عصبی (نورون‌ها) را با نور کنترل کنند. این فناوری در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین ابزارهای پژوهش در علوم اعصاب تبدیل شده و به دانشمندان کمک کرده است، نقش مدارهای عصبی مختلف را در رفتار، احساسات و بیماری‌های مغزی بررسی کنند.
پتر هگمان، پژوهشگر دانشگاه هومبولت برلین، و گئورگ ناگل از دانشگاه ورتسبورگ، در پژوهش‌های خود پروتئین “کانال‌رودوپسین” را شناسایی کردند. این پروتئین‌ها به نور واکنش نشان می‌دهند و می‌توانند عبور یون‌ها از غشای سلول را کنترل کنند.
کارل دایسروث، پژوهشگر دانشگاه استنفورد، بعدها از همین سازوکار برای کنترل نورون‌ها استفاده کرد. او و همکارانش ژن تولیدکننده این پروتئین را وارد سلول‌های عصبی کردند و نشان دادند که می‌توان فعالیت آن‌ها را با تاباندن نور فعال یا مهار کرد.
ویژگی کنترل سلول‌های عصبی با نور
اهمیت این روش در آن است که پژوهشگران می‌توانند با دقت بسیار بالا بررسی کنند، کدام سلول‌ها و مدارهای مغزی در پدیده‌هایی مانند ترس، اضطراب، اعتیاد، درد یا برخی بیماری‌های عصبی نقش دارند.
“اپتوژنتیک” در حال حاضر بیشتر یک ابزار پژوهشی است، اما نتایج حاصل از آن می‌تواند در آینده به توسعه روش‌های تازه برای درمان بیماری‌های مغزی و عصبی کمک کند. پژوهش‌های مرتبط با این فناوری، از جمله در زمینه بیماری پارکینسون، اختلالات خلقی و برخی بیماری‌های شبکیه چشم، ادامه دارد.
جایزه نوبل پزشکی امسال ۱۲ میلیون کرون سوئد ارزش دارد و به طور مساوی میان سه برنده تقسیم می‌شود.
شمار اندک زنان در میان برندگان
پیش از جایزه امسال، از سال ۱۹۰۱ تاکنون در مجموع ۲۳۲ نفر جایزه نوبل پزشکی گرفته‌اند که ۱۴ نفرشان زن بوده‌اند. نخستین جایزه به امیل آدولف فون بهرینگ، باکتری‌شناس آلمانی، برای کشف درمانی علیه دیفتری رسید.
اولین زنی که جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را دریافت کرد، گرتی تِرِزا کوری (Gerty Theresa Cori)، زیست‌شیمی‌دان آمریکاییِ زاده پراگ بود. او در سال ۱۹۴۷ همراه با همسرش کارل فردیناند کوری و فیزیولوژیست آرژانتینی، برناردو هوسای برنده نوبل پزشکی شد.
گرتی و کارل کوری برای کشف سازوکار تبدیل و ذخیره قند در بدن، به‌ویژه متابولیسم گلیکوژن جایزه گرفتند. فرایندی که به نام “چرخه کوری”(Cori cycle) نیز شناخته می‌شود.
برندگان جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را مجمع نوبل در مؤسسه کارولینسکا در استکهلم انتخاب می‌کند. کارولینسکا این وظیفه را بر اساس وصیت آلفرد نوبل از سال ۱۹۰۱ بر عهده دارد.
نوبل پزشکی نخستین جایزه از مجموعه جوایز نوبل است که هر سال در اوایل ماه اکتبر اعلام می‌شود. پس از آن، برندگان جوایز فیزیک، شیمی، ادبیات و صلح معرفی می‌شوند. نوبل اقتصاد نیز که از سوی بانک مرکزی سوئد بنیان گذاشته شده، در پایان اعلام خواهد شد.
مراسم رسمی اهدای جوایز طبق سنت روز ۱۰ دسامبر، سالروز درگذشت آلفرد نوبل، در استکهلم برگزار می‌شود.
