آیا هوش مصنوعی می‌تواند وقایع آینده زندگی ما را پیش‌بینی کند؟

موفقیت بازارهای پیش‌بینی مثل پلی‌مارکت، شرکت متا را بر آن داشته که روی اپلیکیشنی برای پیش‌بینی وقایع آینده کار کند. آیا هوش مصنوعی می‌تواند روزی به جایی برسد که وقایع آینده جهان و زندگی ما را با دقت پیش‌بینی کند؟اگر سریال معمایی “فرام” (From) را دیده باشید، موسیقی تیتراژ آن احتمالا توجه‌تان را جلب کرده است که در آن این عبارت مدام تکرار می‌شود: “کِی سِرا، سِرا، هر اتفاقی که بخواهد بیفتد می‌افتد” Que Sera, Sera (Whatever Will Be, Will Be)
اما آیا واقعا این‌گونه است و هر اتفاقی که قرار است بیفتد می‌افتد؟ آیا زندگی ما مثل چرخ‌دنده‌‌های یک ساعت شماطه‌دار از پیش کوک شده است که روی ساعت ۶ صبح تنظیم شده و چاره‌ای جز زنگ زدن در ساعت ۶ صبح ندارد؟
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله
بازارهای پیش‌بینی مانند پلی‌مارکت (Polymarket) و «کالشی» (Kalshi) که به افراد امکان می‌دهند روی رویدادهای آینده شرط‌بندی کنند، روز‌به‌روز محبوب‌تر و فراگیرتر شده‌اند و همزمان، فعالیت استارت‌‌آپ‌های هوش مصنوعی و شرکت‌هایی که می‌خواهند آینده را قبل از وقوع ببینند رونق گرفته است.
در حال حاضر سرمایه‌های عظیمی در بازار پیش‌بینی رویدادهای سیاسی و اقتصادی و ورزشی در سراسر جهان دست‌به‌دست می‌شود. یک گزارش جدید نشان می‌دهد که شرکت متا نیز در حال کار روی اپلیکیشنی است که با استفاده از آن‌می‌توان وقایع آینده را پیش‌بینی کرد. کار متا روی این اپلیکیشن که ظاهرا “آرنا” (Arena) نام دارد نشان‌دهنده علاقه این شرکت به ورود به بازارهای پیش‌بینی است و می‌تواند شیوه‌های درآمدزایی این شرکت از تعامل کاربران و داده‌های این شرکت عظیم را گسترش دهد.
آیا پیش‌بینی وقایع ‌آینده مثل پیش‌بینی هواشناسی خواهد شد؟
پاسخ به این پرسش به سادگی ممکن نیست. مساله جبر و اختیار و اراده آزاد، پرسشی فلسفی است که هیچ پاسخ نهایی و مشخصی برای آن وجود ندارد. اما در عین حال، ما پذیرفته‌ایم که برخی از تحولات آب و هوایی، مانند بادهای شدید یا باران و برف و تگرگ و نیز دما و رطوبت هوا از قبل قابل پیش‌بینی‌اند.
امروزه با وجود ابررایانه‌‌های عظیم با توان محاسباتی بالا، می‌توان با دقت قابل قبولی پیش‌بینی‌کرد که هوا در یک یا دو هفته آینده چگونه خواهد بود. موضوعی که پیش از این، آشوبناک و اساسا غیرقابل‌پیش‌بینی بود امروزه به بخشی از زندگی روزمره ما تبدیل شده‌ است. ما از این که از پیش می‌دانیم هوای بمبئی، نیویورک، توکیو یا قاهره در هفته آینده چگونه خواهد بود، احتمال بارش باران یا وزش باد چگونه خواهد بود، حیرت نمی‌کنیم. بلکه این پیش‌بینی‌ها را تا حدی قطعی می‌دانیم و بر اساس آن، سفر برنامه‌ریزی می‌کنیم و برای آن آماده می‌شویم.
به نظر می‌رسد هوش مصنوعی نیز پیش‌بینی وقایع آینده سیاسی یا تحولات بزرگ اجتماعی و اقتصادی را به چیزی شبیه به این تبدیل خواهد کرد. به عبارت ساده‌تر، در آینده سامانه‌هایی وجود خواهند داشت که با استفاده از آن‌ها می‌توان جنگ، تغییرات سیاسی، نوسانات شدید بازار بورس و یا نتیجه جام جهانی فوتبال را پیش‌بینی کرد. در واقع در حال حاضر هم چنین سامانه‌هایی وجود دارند اما این سامانه‌ها هنوز به حدی از دقت نرسیده‌اند که بتوان مانند پیش‌بینی هواشناسی به طور نسبی روی صحت آن حساب کرد. به بیان دیگر این سامانه‌ها هنوز بیش از حد مبتنی بر احتمالات‌اند.
هوش مصنوعی اپتا (Opta) یعنی ابررایانه‌ای که هر بازی فوتبال را ۱۰ هزار بار شبیه‌سازی می‌کند، پیش از بازی ایران و مصر پیش‌بینی کرده بود که مصری‌ها در بازی در برابر ایران، بخت بیشتری دارند. آن‌ها تقریبا در ۴۳ درصد شبیه‌سازی‌ها پیروز شدند. شانس پیروزی ایران حدود ۲۵ درصد برآورد شده بود و حدود ۳۲ درصد شبیه‌سازی‌ها از بازی، با تساوی پایان یافت.
بیشتر بخوانید: آیا سرنوشت انسان تحت تاثیر رخدادهای آسمانی است؟
در زمان نوشتن این متن، مسابقات جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ هنوز به پایان نرسیده و اپتا، از پیش، تیم اسپانیا را به عنوان قهرمان امسال پیش‌بینی کرده است.
با این حال، آنچه مسلم است این است که سیستم‌های هوش مصنوعی هنوز توان پردازش تمام داده‌‌های لازم را ندارند و از این رو، پیش‌بینی رخدادهای آینده، عملا هنوز چیزی مانند شیر یا خط انداختن است و هیچ قطعیتی ندارد.
بیشتر بخوانید: آیا پیش از بیگ‌بنگ چیزی وجود داشته است؟
یکی از دلایل عدم وجود قطعیت در پیش‌بینی، عدم توانایی ما در لحاظ کردن تمامی متغیرهای دخیل در یک پدیده است. این موضوع، سرفصل شاخه‌ای میان‌رشته‌ای از علم به نام فیزیک اجتماعی (Sociophysics) است که برای درک رفتار جمعیت‌های انسانی، از ابزارهای ریاضی موجود در فیزیک استفاده می‌کند.
این حالت را در نظر بگیرید که عده‌ای از مردم پیش از سفر تعطیلات خود، تصمیم می‌گیرند که نیمه‌شب راه بیفتند تا به ترافیک سنگین روز برخورد نکنند. حال تصور کنید که تعداد زیادی از مردم، به طور مشابه، همین فکر را کرده‌اند و در نتیجه، عملا، جاده نیمه‌شب نیز با ترافیک سنگین روبرو خواهد شد.
هوش مصنوعی؛ کلید پیش‌بینی رفتارهای جمعی
تصور کنید یک شهر مجازی داریم با ۲۵ آدم مجازی که هرکدام مثل همه آدم‌های عادی، حافظه دارند، برنامه روزانه دارند، با هم حرف می‌زنند، رابطه می‌سازند، شایعه پخش می‌کنند و درباره مسائل مختلف تصمیم می‌گیرند.
این دقیقا کاری است که پژوهشگران استنفورد در یک بررسی سال ۲۰۲۳ انجام دادند. آ‌ن‌ها در این مطالعه، یک شهر مجازی کوچک (Smallville) تعریف کردند و در آن ۲۵ ایجنت مصنوعی قرار دادند. هر ایجنت نماینده یک شخصیت انسانی با هویت، شغل، روابط و خاطرات اولیه بود.
بیشتر بخوانید: آیا زمان صرفا یک توهم ناشی از درهم‌تنیدگی کوانتومی است؟
مثلا جان لین، داروساز بود، خانواده داشت و فرزند، همسایه‌هایش از جمله سم را می‌شناخت، به سیاست محلی علاقه داشت و چیزهایی از این دست. هر کدام از این آدم‌های مجازی برای روز خودش برنامه داشت. مثلا ۸ صبح بیدار می‌شد. ۹ صبح سر کار می‌رفت و ۵ عصر دوستانش را می‌دید.
جالب‌ترین بخش مقاله این بود که پژوهشگران فقط یک دستور ساده به یکی از ایجنت‌‌ها دادند و به او گفتند: تو می‌خواهی مهمانی ولنتاین برگزار کنی. فقط همین. در ادامه، بدون آن که برنامه‌نویسی دستی انجام شده باشد، اتفاقات زیر رخ داد: او به دوستانش خبر داد، خبر بین بقیه پخش شد، بعضی‌ها همدیگر را دعوت کردند، در نهایت مهمانی واقعا برگزار شد. در حالی که این رفتار از قبل نوشته نشده بود و خود ایجنت‌ها آن‌ را ساختند. به این پدیده اصطلاحا رفتار برآیندی (Emergent Behavior) گفته می‌شود.
بیشتر بخوانید: مرکز عالم کجاست؟
این همان فناوری است که simile.ai استارتاپ آمریکایی حوزه هوش مصنوعی مشغول کار بر روی آن است.
فناوری این استارتاپ که سال ۲۰۲۵ در پالو آلتو کالیفرنیا تاسیس شد، می‌تواند روزی برای شبیه‌سازی امور بسیار بزرگ‌تر و پیچیده‌تر استفاده شود. برای نمونه به منظور پیش‌بینی واکنش مردم یک کشور به یک قانون جدید، پیش‌بینی رفتار بازار سهام یا بیت‌کوین، احتمال وقوع اعتراضات اجتماعی و نظایر آن. از این رو به نظر می‌رسد که بسیاری از شرکت‌ها و دولت‌ها در آینده، قبل از اتخاذ تصمیم واقعی، طرح‌های خود را در یک آزمایشگاه مجازی تست کنند.
به بیان ساده، این شرکت می‌خواهد اصطلاحا یک سندباکس (Sandbox) از تحولات جامعه بسازد؛ یعنی نسخه دیجیتال انسان‌ها برای پیش‌بینی واکنش جمعی؛ چیزی شبیه به مفهوم سندباکس در حوزه تکنولوژی و امنیت سایبری، که برای تست و اجرای نرم‌افزارها یا فایل‌ها بدون ایجاد خطر برای سیستم اصلی طراحی شده است.
سندباکس محیط ایزوله‌ای است که به متخصصان امنیت سایبری فرصت می‌دهد تا بتوانند کدها یا برنامه‌های جدید و مشکوک را، بی آن که سیستم اصلی دچار آلودگی شود بررسی کنند.
بیشتر بخوانید: آیا ما درون یک هولوگرام عظیم زندگی می‌کنیم؟
در اینجا هم “آزمایشگاه مجازی تصمیم‌گیری” در نهایت می‌تواند به شما بگوید در صورت بسته ماندن تنگه هرمز، در صورت بروز جنگ چین و تایوان، یا مثلا پیروزی مارین لوپن در انتخابات ریاست جمهوری فرانسه چه سناریوهایی ممکن است رخ دهد و همچنین احتمال هرکدام از این سناریوها چقدر است.
در این سیستم (فعلا ابتدایی و نسبتا ساده)، چند ایجنت فرضی وجود دارند که هرکدام نماینده یک تیپ آدم واقعی‌اند. برای مثال یکی رای‌دهنده محافظه‌کار، یکی جوان طبقه متوسط شهری، یکی سرمایه‌گذار وال‌استریت، دیگری مصرف‌کننده عادی و یک نفر دیگر هم مدیر شرکت است. کار این سیستم این است که این ایجنت‌ها را درگیر یک سناریو می‌کند و می‌پرسد، اگر قانون افزایش بهره تصویب شود مردم چه واکنشی نشان می‌دهند؟ اگر این خبر منتشر شود بازار چه می‌کند؟ اگر این پیام تبلیغاتی پخش شود، فروش چقدر تغییر می‌کند؟
این فناوری، هزاران آدم مجازی با رفتار شبه‌انسانی را داخل یک محیط شبیه‌سازی‌شده قرار می‌دهد تا ببیند در سناریوهای مختلف چه اتفاقی می‌افتد. با کمک نتایج این شبیه‌‌سازی، یک شرکت قبل از عرضه محصول جدید، می‌تواند واکنش بازار را شبیه‌سازی کند و یا قبل از کنفرانس مالی، واکنش سرمایه‌گذاران را پیش‌بینی کند.
بیشتر بخوانید: بینی كلئوپاترا، خوش‌شانسی کوکورا و مسیر تاریخ‌
دولت‌ها می‌توانند به کمک این فناوری، اثر سیاست‌های اقتصادی یا اجتماعی خاصی را از قبل تست کنند. اقتصاددان‌ها می‌توانند سناریوهای تورم، رکود یا نرخ بهره را مدل کنند و به بیان ساده، شرکت‌ها یا دولت‌ها می‌توانند قبل از هرگونه تصمیم واقعی، آن تصمیم را روی نسخه شبیه‌سازی‌شده جامعه امتحان کنند.
همیشه عدم قطعیت وجود خواهد داشت
با وجود آن که چنین سیستم‌هایی ممکن است روزبه‌روز بهتر و بهتر شوند و پیش‌‌بینی‌آینده در زمینه‌های مختلف، تا حد قابل قبولی درست از آب دربیاید اما مشکل اینجاست که سیاست و یا تحولات اجتماعی، صرفا مبتنی بر تحلیل داده و اقتصاد نیست و عوامل پیچیده‌ای نظیر احساسات جمعی، ترس، طمع، خشم، شایعه یا رخدادهای ناگهانی غیرقابل‌پیش‌بینی (black swan events) نیز نقش بزرگی در نتیجه دارند.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
هنوز هیچ‌کس نمی‌داند توان محاسباتی سیستم‌های هوش مصنوعی در قرن‌ها و هزاره‌های آینده چگونه خواهد بود، اما این احتمال وجود دارد که روزی بتوان رخدادهای آینده را با همان دقت یک اپلیکیشن هواشناسی امروزی پیش‌بینی کرد و از قبل، از وقوع رخدادها باخبر شد.
چنین چیزی فراتر از فناوری، یک سویه تاریک فلسفی و روانی نیز به دنبال خواهد داشت.
اگر نتایج یک مسابقه فوتبال را از قبل بدانیم، برای هیچ گلی هیجان‌ نخواهیم داشت، اگر از قبل بدانیم که رفتار بازار سهام چگونه خواهد بود، همه سرمایه‌گذاران سود خواهند کرد و می‌دانیم که چنین چیزی در اقتصاد بی‌معناست.
اینها تنها بخشی از پرسش‌هایی‌اند که هنوز هیچ پاسخی برایشان نداریم.